Là một người đi làm, bạn có từng hỏi vì sao có những năm việc làm dễ kiếm đến lạ, nhưng có những giai đoạn công ty bỗng nhiên sa thải hàng trăm nhân sự chỉ với một lý do: 'buộc phải sa thải vì tài chính công ty đang khó khăn'?
Là một người kinh doanh, có lúc đơn hàng phất lên như diều gặp gió, quanh bạn ai cũng sắm nhà sắm xe. Nhưng chỉ vài năm sau, mọi thứ đảo chiều: hàng quán ế ẩm, kho bãi tồn đọng, nợ vay đè nặng với lãi suất leo thang.
Liệu tất cả có phải là ngẫu nhiên? Thực ra, chẳng có sự trùng hợp nào cả, cũng không phải do vận may hay vận xui. Đó chính là nhịp đập của nền kinh tế – thứ chi phối trực tiếp đến túi tiền của mỗi chúng ta: Chu kỳ kinh tế.
Nếu bạn có thể tự mình nhìn thấu những con số đằng sau câu chuyện, bạn sẽ biết rõ mình đang đứng ở đâu để hành động khôn ngoan nhất.
Hãy cùng FinPoint đi sâu vào tìm hiểu từng giai đoạn của chu kỳ kinh tế và các chỉ báo cốt lõi để nhận diện chúng.
Chu kỳ kinh tế là gì?
Chu kỳ kinh tế là sự biến động lên xuống của hoạt động kinh tế theo thời gian. Nền kinh tế của một quốc gia sẽ không đi theo một đường thẳng mà sẽ lên xuống theo 4 chu kỳ: Trough (Đáy) - Expanssion (Mở rộng) - Peak (Đỉnh) - Recession (Suy thoái).
Các giai đoạn này có thể lặp lại, nhưng không diễn ra theo khoảng thời gian cố định.
1. Giai đoạn đáy: Khi nền kinh tế bắt đầu phục hồi
Đây là thời điểm nền kinh tế vừa trải qua giai đoạn suy giảm. Tăng trưởng còn yếu, doanh nghiệp thận trọng, người tiêu dùng chưa mạnh tay chi tiêu và tỷ lệ thất nghiệp có thể vẫn ở mức cao.
Tuy nhiên, điểm quan trọng là các tín hiệu xấu bắt đầu chậm lại. Lãi suất có thể đã giảm, chính sách hỗ trợ được đưa ra, niềm tin dần cải thiện. Đây thường là giai đoạn nền kinh tế chuẩn bị bước vào một chu kỳ phục hồi mới.
2. Giai đoạn mở rộng: Tăng trưởng lan rộng
Ở giai đoạn này, hoạt động kinh tế cải thiện rõ hơn. Doanh nghiệp tăng sản xuất, tuyển dụng nhiều hơn, người dân chi tiêu mạnh hơn và đầu tư kinh doanh trở nên sôi động.
Một số tín hiệu thường thấy là GDP tăng, tín dụng mở rộng, lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện và thị trường lao động tích cực hơn. Đây là giai đoạn dễ tạo cảm giác “kinh tế đang tốt lên”.
3. Giai đoạn đỉnh: Tăng trưởng vẫn còn, nhưng bắt đầu chậm lại
Giai đoạn đỉnh không có nghĩa là nền kinh tế xấu ngay lập tức. Ngược lại, các con số như việc làm, tiêu dùng hay lợi nhuận doanh nghiệp có thể vẫn tích cực.
Nhưng điểm cần chú ý là tốc độ tăng bắt đầu chậm lại. Lạm phát có thể tăng, lãi suất có xu hướng cao hơn, chi phí vốn đắt hơn và doanh nghiệp bắt đầu thận trọng hơn với kế hoạch mở rộng.
Nói đơn giản, nền kinh tế vẫn đang “chạy”, nhưng không còn tăng tốc mạnh như trước.
4. Giai đoạn suy giảm: Hoạt động kinh tế chậm lại
Khi bước vào giai đoạn suy giảm, tiêu dùng, đầu tư và sản xuất thường yếu đi. Doanh nghiệp có thể giảm đơn hàng, giảm tuyển dụng hoặc cắt giảm chi phí. Lợi nhuận kinh doanh chịu áp lực, trong khi tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn.
Ở giai đoạn này, lạm phát thường có xu hướng hạ nhiệt sau một thời gian, nhưng điều đó không phải lúc nào cũng là tín hiệu tốt, vì nó có thể phản ánh nhu cầu trong nền kinh tế đang yếu đi.
Các chỉ báo nhận biết chu kỳ kinh tế
Để nhận biết nền kinh tế đang ở giai đoạn nào, chúng ta có thể theo dõi ba nhóm chỉ báo: chỉ báo sớm (Leading indicators), chỉ báo trùng pha (Coincident indicators) và chỉ báo trễ (Lagging indicators).
1. Chỉ báo sớm: Tín hiệu đi trước nền kinh tế
Chỉ báo sớm thường thay đổi trước khi nền kinh tế bước sang giai đoạn mới. Đây là nhóm chỉ báo được nhiều người quan tâm vì có thể giúp nhận diện xu hướng sớm hơn.
Một số chỉ báo sớm phổ biến gồm:
- PMI sản xuất
- Đơn hàng mới
- Tăng trưởng tín dụng
- Lãi suất liên ngân hàng / lãi suất điều hành
- VN-Index hoặc VN30
- Niềm tin tiêu dùng / doanh số bán lẻ
2. Chỉ báo trùng pha: Phản ánh tình trạng hiện tại
Chỉ báo trùng pha thường thay đổi cùng lúc với nền kinh tế. Nhóm này giúp chúng ta hiểu nền kinh tế hiện đang khỏe hay yếu.
Một số chỉ báo trùng pha bao gồm:
- GDP
- Chỉ số sản xuất công nghiệp
- Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ
- Xuất nhập khẩu
- Nhóm chỉ báo liên quan tới việc làm
3. Chỉ báo trễ: Xác nhận xu hướng đã xảy ra
Chỉ báo trễ thường thay đổi sau khi nền kinh tế đã bước vào một giai đoạn mới. Nhóm chỉ báo này không giúp dự báo sớm, nhưng có ích để xác nhận xu hướng.
Một số chỉ báo trễ gồm:
- Tỷ lệ thất nghiệp
- Lạm phát / CPI
- Nợ xấu ngân hàng
- Hàng tồn kho
- Lợi nhuận doanh nghiệp đã công bố
Kết luận: Vì sao không nên chỉ nhìn vào một chỉ báo?
Thực tế, không có chỉ báo nào là hoàn hảo để đánh giá chính xác từng pha biến động của nền kinh tế.
GDP có thể cho biết nền kinh tế tăng trưởng hay không nhưng nó lại được công bố khi các sự kiện trong nền kinh đã xảy ra.
Thị trường chứng khoán lại thường phản ánh kỳ vọng tương lai, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý ngắn hạn, các sự kiện bất ngờ xảy ra và tâm lý đám đông.
Lãi suất cũng rất quan trọng, nhưng cần đặt trong bối cảnh lạm phát, tín dụng và sức khỏe doanh nghiệp.
Do đó, để có thể dự báo được từng pha của nền kinh tế thì cần kết hợp nhiều nhóm chỉ báo, đặc biệt là 3 nhóm chỉ báo trên đây.
