Trái phiếu là gì, vì sao nhiều người nghĩ trái phiếu giống sổ tiết kiệm và điểm khác biệt quan trọng cần biết trước khi đầu tư.
Trái phiếu là gì?
Khi nhắc đến đầu tư tài chính, nhiều người thường quen với những khái niệm như gửi tiết kiệm, mua vàng, mua cổ phiếu. Nhưng vài năm gần đây, trái phiếu cũng được nhắc đến nhiều hơn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp.
Hiểu một cách đơn giản, trái phiếu là một loại giấy nhận nợ. Khi bạn mua trái phiếu, nghĩa là bạn đang cho một tổ chức nào đó vay tiền. Tổ chức này có thể là Chính phủ, ngân hàng hoặc doanh nghiệp. Đổi lại, họ cam kết sẽ trả lãi cho bạn theo một khoảng thời gian nhất định và hoàn trả lại tiền gốc khi đến hạn.
Ví dụ minh họa: Bạn cho một người quen vay 100 triệu đồng để mở quán. Hai bên viết giấy rõ ràng: mỗi tháng hoặc mỗi quý người đó trả lãi cho bạn, sau 2 năm thì trả lại toàn bộ tiền gốc.
Về bản chất, trái phiếu cũng gần giống như vậy, chỉ khác là việc vay – cho vay này được thực hiện dưới hình thức tài chính chuyên nghiệp hơn, có điều kiện phát hành, kỳ hạn, lãi suất và cam kết cụ thể.
Ai là người được phát hành trái phiếu?
Không phải ai muốn phát hành trái phiếu cũng được.
Chủ thể phát hành trái phiếu phổ biến gồm Chính phủ và doanh nghiệp.
Trái phiếu Chính phủ là trái phiếu do Nhà nước phát hành để huy động vốn cho các dự án Nhà nước như: xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, bù đắp ngân sách hoặc thực hiện các dự án công.
Khi mua trái phiếu Chính phủ, bạn đang cho Nhà nước vay tiền.
Trái phiếu doanh nghiệp là trái phiếu do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn phục vụ hoạt động kinh doanh.
Ví dụ: một doanh nghiệp bất động sản cần vốn làm dự án, một ngân hàng cần tăng nguồn vốn trung dài hạn, hoặc một công ty sản xuất cần tiền để mở rộng nhà máy.
Thay vì chỉ vay ngân hàng, họ có thể phát hành trái phiếu để vay tiền từ nhà đầu tư.
| Loại trái phiếu | Ai phát hành? | Mục đích | Cho ai vay tiền? |
|---|---|---|---|
| Trái phiếu Chính phủ | Nhà nước | Bù đắp ngân sách, xây dựng hạ tầng, bệnh viện, trường học, các dự án công | Cho Nhà nước vay tiền |
| Trái phiếu doanh nghiệp | Doanh nghiệp | Mở rộng sản xuất kinh doanh, làm dự án, mua máy móc, tăng vốn hoạt động | Cho doanh nghiệp vay tiền |
Lưu ý: Không phải bất cứ Doanh nghiệp nào muốn cũng có thể phát hành trái phiếu, cần phụ thuộc theo Luật hiện hành quy định.
Vì sao nhiều người nghĩ trái phiếu giống sổ tiết kiệm?
Lý do khiến nhiều người gọi trái phiếu là “sổ tiết kiệm nâng cấp” nằm ở cách nhận tiền.
Gửi tiết kiệm: bạn gửi tiền vào ngân hàng, sau đó nhận lãi theo tháng, theo quý hoặc cuối kỳ. Đây là sản phẩm quen thuộc, có tính ổn định cao hơn và chịu sự quản lý chặt chẽ trong hệ thống ngân hàng.
Mua trái phiếu: bạn cũng có thể nhận lãi định kỳ và nhận lại tiền gốc khi trái phiếu đáo hạn. Vì có lãi suất, có kỳ hạn và có cam kết trả gốc, nên trái phiếu tạo cảm giác khá giống một khoản gửi tiết kiệm.
Ví dụ minh họa: bạn mua một trái phiếu kỳ hạn 3 năm với lãi suất 9%/năm, với giá tại thời điểm mua là 100.000.000 đồng.
Trong 3 năm đó, bạn có thể được nhận lãi theo kỳ. Đến ngày đáo hạn, bên phát hành có trách nhiệm hoàn trả lại tiền gốc cho bạn.
Cách vận hành này nghe khá quen thuộc với những ai từng gửi tiết kiệm ngân hàng.
Chính vì những điểm này, nhiều người mới tìm hiểu tài chính dễ nghĩ rằng: trái phiếu là một phiên bản có lãi cao hơn của sổ tiết kiệm.
Nhưng đây là cách hiểu chưa đầy đủ.
Bảng 1: So sánh ngắn giữa gửi tiết kiệm và trái phiếu.
Vậy có nên đầu tư trái phiếu không?
Trái phiếu không xấu. Ngược lại, đây là một công cụ tài chính quan trọng, có thể giúp nhà đầu tư tạo dòng tiền đều đặn và đa dạng hóa danh mục đầu tư.
Nếu gửi tiết kiệm phù hợp với người ưu tiên sự an toàn và đơn giản, thì trái phiếu phù hợp hơn với người đã có khả năng đọc hiểu thông tin cơ bản về tổ chức phát hành, lãi suất, kỳ hạn, tài sản đảm bảo và rủi ro thanh toán.
Trước khi mua một trái phiếu, nhà đầu tư nên tự hỏi:
“Mình đang cho ai vay tiền?”
“Họ vay để làm gì?”
“Họ có khả năng trả nợ không?”
“Lãi suất cao này có đi kèm rủi ro nào không?”
Đừng chỉ nhìn vào con số lãi suất. Một trái phiếu có lãi suất cao hơn gửi tiết kiệm chưa chắc đã tốt hơn, nếu phía sau là một doanh nghiệp đang vay nợ lớn hoặc dòng tiền yếu.
Kết luận
Trái phiếu có thể trông giống sổ tiết kiệm vì đều có lãi, có kỳ hạn và có cam kết hoàn trả tiền gốc. Nhưng về bản chất, trái phiếu không phải sổ tiết kiệm nâng cấp.
Gửi tiết kiệm là bạn gửi tiền vào ngân hàng. Còn mua trái phiếu là bạn cho Chính phủ hoặc doanh nghiệp vay tiền. Vì vậy, mức độ an toàn của trái phiếu phụ thuộc rất nhiều vào người phát hành và khả năng trả nợ của họ.
